Özel çekme hakları Nedir? Özel çekme hakları Ne demek? – Bilgi Anahtari

Özel çekme hakları nedir? (Ekonomi)

(Special Drawing Rights – SDR) Uluslararası Para Fonu (IMF) tarafından 1970 yılında yaratılan bir uluslararası ödeme ve rezerv aracı. Uluslararası Likidite’yi güvenilir ve denetime tabi bir kaynağa kavuşturmak amacıyla kurulmuştur. O sıralarda Bretton Woods Sistemi henüz yıkılmamış, dolayısıyla uluslararası para sisteminin temeli dolara dayalı bulunuyordu. Ancak doların geçirdiği sarsıntı karşısında mali buhranlar sistemin ayrılmaz bir parçası durumuna gelmişti. Bu ortamda uluslarası likiditeyi artıracak ve bunu ABD’ nin dış ödeme açıkları gibi denetimsiz ve istikrarsız bir kaynağa bağlı olmaktan kurtaracak, yeni bir araca ihtiyaç duyuluyordu.SDR, bu amaçla yaratılmıştır.

IMF Guvernörler Kurulu’nun alacağı kararla SDR yaratılmış olur. Bunun için altın veya döviz gibi bir karşılık bulundurmaya gerek yoktur. Bu şekilde yaratılan SDR, üye ülkelere, IMF’deki kotaları oranında dağıtılır, başka bir deyişle, üye ülkelerin Fon’ daki hesaplarına kaydedilir. Bugüne kadar iki parti sdr çıkartıldı, ilk partide 1970 de 3.3 milyar, 1971 ve 1972 de de 3 er milyar dolarlık SDR çıkartılmıştı. İkinci partide ise 1979, 1980 ve 1981 de 4 er milyar dolarlık SDR yaratılmıştır. SDR’ nin kullanılışı şöyle olur: Bir ülke dış rezerve ihtiyaç duyar ve SDR’sini kullanmak isterse, hangi ülkenin parasını elde edecekse SDR’sini o üye ülkeye devreder. Böylece kendisi dövize, karşı ülke de SDR’ye kavuşmuş olur. ımf yasası uyarınca üye ülkeler belirli bir sınıra ulaşıncaya kadar kendilerine devredilen SDR’leri kabul etmek zorundadırlar. Güvenilir bir kaynak olmakla birlikte ABD’nin artan dış ödeme açıklan dolayısıyla SDR, uluslararası likidite içinde çok önemli bir rol oynayamamıştır.

SDR hem bir rezerv aracı hem de bir hesap birimidir. Değeri sepet para tekniğine göre oluşur. Şöyle ki sepet ABD doları, Japon yen’i, Alman mark’ı, Fransız frank’ı ve Ingiliz sterlini gibi beş sanayileşmiş ülkenin ulusal paralarının belirli miktarlanndan oluşur. Bu paraların toplam piyasa değerlerinden oluşan SDR’nin değeri her gün hesaplanarak yayınlanır. Sepette her ülkenin parasının miktarı o ülkenin dünya ticaret ve ekonomisindeki ağırlığını yansıtacak bir orana göre belirlenmiştir. Sepetteki paraların birinin değerindeki bir yükselme diğerinin (diğerlerinin) değerindeki düşme demek olacağından, bir bütün olarak SDR’nin değeri sabit kalacaktır. İlk kurulduğu sıralar SDR’nin değeri 1 doların temsil ettiği altın miktarına (dolayısıyla 1 dolara) eşitti. Ancak dolar altına göre devalüe edilince (Bkz. Smithsonian Anlaşması) SDR’nin değeri dolardan büyük olmuştur.

Örneğin 3.10.1991 tarihi itibarıyla 1 SDR’nin değeri 1.3684 dolar veya 5.457,78 TL. dir. SDR fiziki varlığı olan bir para değil, bir hesap birimidir. Ancak dolar dahil bütün paraların değerinin değiştiği bir ortamda, SDR’ nin değerinin sabit kalması ona uluslararası bir değer standardı olma fonksiyonu kazandırmıştır. Bugün uluslararası borç ve alacakların miktarının saptanmasında SDR’den büyük ölçüde yararlanılmaktadır. Çeşitli uluslararası resmi finansman kurumlan değer ölçüsü olarak SDR’ yi benimsemişlerdir. Bu arada özellikle Eurotahvil piyasasında ihraç olunan tahvillerin de SDR’ye bağlı olarak çıkartıldığı görülmektedir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.