Osmiyum Nedir? Osmiyum Ne demek? – Bilgi Anahtari

Osmiyum nedir?

Mavi renkte bir madendir. Simgesi: Os, atom No: 76, atom ağırlığı: 190,9, yoğunluğu: 22,5 ergime noktası: 2.500° C, kaynama noktası: 4.450° C'dır. Çok kırılgan bir maden olan osmiyum, ergiyip donduktan sonra sertleşir. «Platin grubu» madenlerindendir. Platin filizlerinde bulunur. 1804'te Alman kimyageri Tennant tarafından bulunmuştur. «Osmiyum Tetroksid» buharlarının karakteristik kokusu dolayısıyla bu ad verilmiştir.

Çünkü Eski Yunancada «osmiyum», koku demektir. Bu buharlar solunum organları için zehirlidir. Tıpta osmiyum asidi adiyle boyatıcı, sertleştirici olarak, endüstride de osmiyum katalizör olarak kullanılır. Tabiatta bulunan elementlerin en ağırı olup, özgül ağırlığı 22,6 g/cm 3 tür. Sert ve kırılgan bir metaldir. Diğer metallerle yaptığı alaşımlara sertlik verir. Osmiyum 400°C’de yükseltgenerek osmiyum tetroksit (OsO 4) meydana getirir. Buna osmik asit de denir.

Bu bileşik uçucu olup, gözleri de tahriş eden zehirli buharlar verir. Çok ağır bir kokusu vardır. Bundan, kumaş boyamada ve organik madde sentezlerinde faydalanılır. Osmiyum asitlere dayanıklı bir metaldir. Osmiyumun rutenyum veya iridyum ile olan alaşımları pikap iğneleri, dolmakalem uçları vs. yapımında kullanılır. Yüksek sıcaklıkta oksitlenerek amonyak ve alkalilerle, osmiyatları veren osmiyum tetraokside dönüşür. Çok keskin bir kokusu olan osmiyum tetra-oksit (O5O5) güçlü bir yükseltgendir. 760 mm basınç altında 130°C’ta kaynar ve çok zehirlidir.

osmiyum

Az miktarda solunması bile akciğerlerde tahrişe yol açar. Saf osmiyumum kullanım alanı çok sınırlıdır. Genellikle öteki platin grubu elementlerle birlikte sert alaşımlar yapmakta kullanılır. Bu alaşımlardan dolmakalem ucu, çeşitli aletlerin milleri, pikap iğneleri ve elektrik kontaklarının yapımında yararlanılır. Ayrıca osmiyum tetraoksit, parmak izinin araştırmasında ve mikroskop altında yapılan incelemelerde yağ dokusu kesitlerinin boyanmasında kullanılır. Osmiyum, iridosmin mineralinde bulunur. Doğada osmiyuma Urallar, Kuzey ve Güney Amerika’da platin taşıyan ırmakların kumlarında ve Ontario’daki Sudbury nikel filizilerine rastalanır.

Osmiyum elementler arasında yoğunluğu en yüksek (22,61 gr/cm3) olan elementtir ve platin ve iridyumla birlikte bazı alaşımlarda kullanılır. Osmiyum'un bu sıra dışı yoğunluğu onun Lantanid grubu elementlerle olan etkileşimi sonucudur. Osmiyum metali diğer platin metalleri ile birlikte bulunur. Osmiyum, platin cevherinde alaşım olarak nabit halde bulunur. Oksit hali ise yani Osmiyum tetraoksit (OsO4), dokuma boyamacılığında ve parmak izi tespitinde kullanılır. Ayrıca Osmiyum alaşımları dolmakalem ucu, elektrik kontakları ve iyi bir duraylılık ile sertlik gerektiren diğer alanlarda kullanılmaktadır. 

Metalik formdaki osmiyum, yüksek sıcaklıklarda bile kırılgan ve parlak durumdadır. Ancak toz halde osmiyum elde etmek daha kolaydır. Ancak toz osmiyum havayla temas ettiğinde osmiyum tetraoksit (OsO4) oluşumuna neden olur ki, bu da son derece toksik (zehirleyici) bir bileşendir. Osmiyum'un oksit hali aynı zamanda güçlü bir oksitleyici ajandır. Çok yüksek yoğunluğu nedeniyle osmiyum elementler arasında bilinen en ağır element olarak değerlendirilmektedir. Osmiyum aynı zamanda çok düşük sıkışabilirliğe sahiptir. Osmiyum, platin grubu metaller arasında en yüksek ergime noktasına ve en düşük buhar basıncına sahiptir.

Kullanım alanları

Osmiyum'un oksit bileşeninin zehirli olması nedeniyle nadiren kendi saf haliyle kullanılır. Osmiyum metalinin en büyük kullanım alanı, diğer metallerle çok sert alaşımların oluşturulmasıdır.  Osmiyum alaşımları çok serttir ve diğer platin grubu metaller gibi dolmakalem ucu, fonograf iğneleri ve elektrik kontaklarındaki alaşımlarda kullanılır. Ayrıca osmiyum tetroksit parmak izi saptamasında ve dokuma boyamasında kullanılmaktadır. Osmiyum kuvvetli bir oksidan olarak yağları tutar ve bu nedenle biyolojik zarların onarılmasını sağlar. Bununla birlikte osmiyum atomları elektron sıklığına sahiptir.

Bu durum OsO4'ü farklı nitelikteki biyolojik malzemelerin TEM'de çalışılması için önemli bir boyama malzemesi yapar ve mikroskopta incelenmek üzere hazırlanan yağlı doku preparatlarının boyanmasında kullanılır. % 90 Platin ve % 10'luk Osmiyum alaşımı tıpta da cerrahi protezlerde kullanılmaktadır. Osmiyum'un 7 tane doğal olarak oluşan izotopları vardır. Bunlardan 5'i duraylı, diğer 2'si de çok uzun yarılanma ömrüne sahiptir. Osmiyum metalinin işlenmesi oldukça zordur. Ancak toz ve sünger haldeki metal yavaşça osmiyum tetroksiti oluşturur. OsO4 çok toksiktir ve 130 °C' de kaynar. Havadaki 10-7  gr/m3 kadar düşük OsO4 bile akciğerde, deri ve gözde ciddi hasarlara yol açabilir.

Sözlükte “osmiyum” ne demek?

1. Mavi renkte, 2700° c'de ergiyen, platin filizlerinde bulunan çok kırılgan bir element, simgesi os.

Osmiyum kelimesinin ingilizcesi

n. osmium
Köken: Fransızca

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.