İndeks sayıları Nedir? İndeks sayıları Ne demek? – Bilgi Anahtari

Indeks sayıları nedir? (Ekonomi)

(Index numbers) Belirli bir temel yıla (baz yıl) göre, bir değerler dizisinde oluşan nisbi değişmeleri ölçmeye yarar.

Baz yıl değeri 100 kabul edilir ve değişmeler yüzdeler şeklinde ifade olunur. Diyelim ki Toptan Eşya Fiyatları Indeksi’nde 1990 yılı baz alınmıştır (1990 = 100) ve 1991 yılında indeks sayısı 110 a çıkmıştır. Bu bize fiyatların yüzde 10 arttığını ifade eder. İndeks sayıları yardımıyla büyük ve düzensiz rakamlar (örneğin milli gelir, sanayi üretimi, dış ticaret hacmi rakamları gibi) kolayca kullanılabilir ve anlaşılır bir temele kavuşturulmuş olur. İndeks sayılarının geliştirilmesi, İtalyan Giovanni R. Carli tarafından gerçekleştirilmiştir.

İndeks sayıları fiyat, hacim ve değer indeksi olmak üzere üç gruba ayrılırlar:

(a) Fiyat İndeksi Sayılan: Bu indeks sayıları belirli grup malların baz yıla göre cari yıl fiyatlarındaki ortlama değişmeleri gösterirler. Toptan Eşya Fiyatları İndeksi, tüketici Fiyatları İndeksi, Hisse Senetleri fiyatlarıİndeksi, v.s. gibi indeksler bunlar arasındadır. Örnek olarak alman malların (hisse senetleri veya öteki şeylerin) baz yıla göre cari yılda fiyatlanndaki yüzde değişmelerin miktar (işlem miktarı) rakamlarıyla ağırlıklandırılması suretiyle elde edilirler. Ağırlık olarak kullanılan miktarlar ise ya baz yıldaki miktarlardır (¦^ Laspeyres İndeksi) ya da cari yıldaki miktarlardır (Bkz. Paasche İndeksi),

(b) Hacim İndeksi Sayıları: Bunlar fiziki hacim miktarlarındaki yıldan yıla değişmeleri ölçmede kullanılırlar. Sanayi Üretimi İndeksi, İhracat Hacmi İndeksi, İthalat Hacmi İndeksi, Sabit Fiyatlardan Gayri Safi Milli Hasıla İndeksi gibi indeksler bunlara örnektir. Hacim indeksinde, fiyat değişmelerinden soyutlanarak yalnızca malların fiziki hacimlerindeki yüzde değişmelerin ağırlıklı ortalamaları hesaplanır. Genellikle hacim indekslerini bulmak için parasal değerlere göre bulunan rakamların fiyat indeksleri ile deflate edilmesi yolundan hareket edilir. Bunun nedenleri şunlardır. Önce, fiziki miktar rakamları bulunmayabilir (rakamlar değer olarak yani miktar çarpı fiyat olarak mevcut olabilir) Sonra, ilgili verilerin alt gruplarında farklı ölçü birimleri kullanılmış olabilir. Örneğin Sanayi Üretimi Hacim İndeksinde sanayinin çeşitli alt dallarında ton, litre, metreküp,.v.s. gibi çeşitli ölçü birimlerinin kullanılması gibi. Dolayısıyla parasal değerler olmadan bunların toplanması mümkün değildir. Fakat parasal değerler de miktar değişmeleri yanında fiyat değişmelerinden etkilenir. O nedenle fiyat değişmelerinin etkilerini gidermek (sırf hacim değişmelerini göstermek) için her yıla ait parasal değerlerin belli bir fiyat indeksi ile deflate edilmesi gerekir,

(c) Değer İndeksi Sayılan: Bunlar hem miktar hem de fiyat değişmelerinin etkilerini gösterirler. Değer İndeksi Sayıları, cari yılda baz yıla göre her bir kalemin değerindeki yüzde değişmelerin ağırlıklı ortalamasını ifade eder. Yukarıda belirtildiği gibi, fiyat, miktar ve değer indeksleri, indeks kapsamındaki her bir kalemin cari yıldaki yüzde değişmelerinin ağırlıklı ortalamasını ifade eder. Ağırlıklar baz yıla ait olursa bun lara “baz yıl ağırlıklı indeks”, cari yıla ait olursa bunlara da “cari yıl ağırlıklı indeks” adı verilir. İndeks sayıları, bir seri hakkında kısa ve açık bilgi edinmenin etkin bir yoludur. Tüm değerleri baz yıla indirgemek, farklı yılların (dönemlerin) değerlerini karşılaştırmaya olanak sağlar. İndeks sayılan ile 120 ile 150 arasındaki ilişkiyi görmek, 225, 750 ile 290, 550 gibi sayılar arasındaki ilişkiyi görmekten çok daha kolaydır.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.