Hss Nedir? Hss Ne demek? – Bilgi Anahtari

HSS nedir?

HSS (High Speed Steel) Hard Stainless Steel yani Türkçe yüksek hız çeliği anlamına gelmektedir.

Genellikle takım tezgahlarında kullanılan kesicilerin yapıldığı çelik türüdür. Yüksek alaşım elementleri sayesinde yüksek aşınma direncine ve tokluğa sahiptirler. Üstün özellikleri sayesinde çalışma ısısında oluşacak sıcaklık artışına dayanımları çok yükektir.

Yüksek hız çelikleri oda ve yüksek sıcaklıklarda yüksek sertliği ve yüksek şok direnci sayesinde iyi performansıyla kesici takım malzemesi olarak kullanılmaktadır. Yüksek hız çelikleri önemli miktarda W, Mo, V ve Cr gibi karbür yapıcı elementlerle alaşımlandırılmıştır. İşte bu yüzden yüksek hız çeliklerini iki grupta toplamak mümkündür.

Üretilen bütün yüksek hız çeliklerinin büyük çoğunluğunu Molibdenli yüksek hız çelikleri oluşturur. Molibdenli yüksek hız çeliklerinin başlangıç maliyeti, Tungstenli yüksek hız çeliklerine nazaran % 40 daha düşüktür. Ayrıca Molibdenli yüksek hız çelikleri daha yüksek abrasif dirence sahiptir ve ısıl işlem esnasında daha az distorse olurlar.

Sertlik

Sert bir malzemenin işlenmesi ancak kendinden daha sert bir takım ile gerçekleştirilir. Bu amaca uygun olarak yüksek hız çeliklerinin yüksek karbon ve alaşım elementleri ilaveleri yüzünden sertlikleri fazladır. Alaşım elementlerinin karbonla oluşturduğu özel karbürler sertliği önemli ölçüde artırırlar. Karbon ve alaşım elementlerini, dolayısıyla bunların oluşturduğu özel ve sert karbürler arttırılarak sertlik 67-68 HRC’ye kadar arttırılabilir.

Tokluk

Zorlamalar ve darbeler karşısında takımın kırılmaya karşı dirençli, diğer bir deyişle tok olması istenir. Fakat yüksek hız çeliklerindeki yüksek karbon ve alaşım miktarı çeliğe sertlik özelliği verdiğinden kullanım yerine göre çeliğin tok olması istendiğinde bazı önlemler alınmalıdır.

hss

Yüksek hız çeliklerinde tokluk, çeliğin bileşimindeki karbon miktarının daha düşük seviyeye ayarlanması veya çeliğin genel olarak bilinen östenitleme sıcaklığından daha düşük bir östenitleme sıcaklığında sertleştirilip, böylece daha iyi tane boyutu sağlanması ile arttırılır. 600-650°C derecede temperlemekte hız çeliklerinin tokluğunu arttırır.

Bununla birlikte tokluk arttığında sertlik ve aşınma dayanımının da azalacağı gözden kaçırılmamalı ve bahsedilen işlemler tokluğun ön planda olduğu durumlarda uygulanmalıdır.

Aşınma dayanımı

Yüksek hız çeliğinin aşınma dayanımlı olması, sürtünmeye, yumuşamaya veya mekanik etkilere karşı dirençli olmasıdır. Bu da kullanım esnasında takımın daha uzun sürede değişimini gerektirdiğinden kullanımda ekonomiklik sağlar.

Yüksek hız çelikleri martenzit yapı içine dağılmış sert karbürlerin ve temperlenmiş martenzit matriksin yüksek sertliğinden dolayı yüksek aşınma dayanımına sahiptirler. Ancak yüksek aşınma dayanımının işlenebilme ve taşlanabilme zorlukları göz önünde bulundurulmalıdır.

Sıcak sertlik

Yüksek hız çeliği takımlarının yüksek kesme hızlarında oluşan yüksek sıcaklıklara dayanabilme özelliğidir. Yüksek hız çeliklerinin sıcak sertlik özelliği, bileşimlerine ve temperleme işlemi esnasında alaşım karbürlerinin çökeldiği ikincil sertleşme reaksiyonlarına bağlıdır. Tungsten sıcak sertliği sağlar çünkü tungsten karbürleri çok yüksek sıcaklıklarda çözünür.

Genel olarak kullanılan sertleşme sıcaklıklarında tungsten karbürlerinin fark edilir bir miktarı östenit içinde çözünmeden kalır. Bu tungsten karbürleri aşınma dayanımlıdır. Östenit içinde çözünen tungsten miktarı temperlemede karbür çökelmesi esnasında ikincil sertleşmeyi sağlar.

Kobalt karbür oluşturmaz ama karbon atomlarının yerini tutarak matrikste çözünür böylece kobalt yüksek hız çeliklerinin martenzitik yapısını kuvvetlendirerek sertliği ve sıcak sertliği sağlar. Kobalt, temperleme işlemi esnasında çeliğin yumuşamasını geciktirir ve bu, çeliğe daha yüksek sıcak sertlik verir.

Kesme kabiliyeti

Kesme takım malzemeleri olarak kullanılan yüksek hız çeliklerinden beklenen önemli özelliklerden biri de kesme kabiliyetidir. Takım kullanım alanına göre kesme kabiliyeti ön plana çıkarılarak şekillendirilir. Daha sonra takım iş parçasının malzemesine göre uygun biçimde tokluk, sertlik ve aşınma dayanımı gibi özellikler kazanması için ısıl işleme tabi tutulur. Takım uçlarının geometrisi, kesme işleminde iş parçasından ayrılan talaşın uca sarılmaması için uygun açılarda olmalıdır.

Meneviş kalıcılığı

Yüksek meneviş sıcaklıklarında sertliğin çok az azalması olarak bilinen meneviş kalıcılığı, yüksek hız çelikleri ile yapılan talaşlı imalatta önemli bir özelliktir. Metallerin ve diğer sert malzemelerin talaşlı imalatında, sürtünme nedeniyle takımlar ısınır, kesici uçlar hızla yumuşar, körelir ve kırılgan hale gelir.

Yüksek hız çeliklerinin gelişimi ile yüksek hızlarda işleme ve derin talaş kaldırma olanağı doğmuştur. Uygun alaşımlandırma ile yüksek hız çeliklerinin meneviş kalıcılığı arttırılır. Bu özelliği sağlayan en önemli elementler ise wolfram, molibden ve vanadyumdur.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.