Hidrokarbonlar Nedir? Hidrokarbonlar Ne demek? – Bilgi Anahtari

Hidrokarbonlar

Hidrojenle karbonun meydana getirdiği çeşitli bileşiklerdir. Organik kimyada meydana getirdikleri bileşiklerin yapılarına göre, 1. «alifatik» (zincirli) veya 2. «aromatik» (halkalı) olmak üzere iki büyük gruba ayrılırlar. Alifatik hidrokarbonlar, parafinler, metan, etan, propan'dır. Aromatik hidrokarbonların en basiti «benzen» dir. (Almanlar buna benzol der). Tabiatta bütün hidrokarbonlar petrolde bulunur. Çeşitli petrol bölgelerinden elde edilen parafinlerin de özellikleri başka başkadır. Hidrokarbonlar organik bileşikler sınıfına girerler. En basit hidrokarbon metandır. Metan bataklık gazı olarak bilinmektedir. Metan bir karbon ve dört hidrojen atomunun birleşmesinden oluşan bir hidrokarbon’dur. Hidrokarbonlar çok çeşitlidir. Ancak genel olarak iki grupta toplamak mümkün olmaktadır.

• Doymuş hidrokarbonlar
• Doymamış hidrokarbonlar

Hidrokarbonları yapılarına bağlı olarak da üç grupta toplamak mümkündür.

• Alifatik hidrokarbonlar
• Alisiklik hidrokarbonlar
• Aromatik hidrokarbonlar

Doymuş hidrokarbonlar yalnız bir bağ, doymamış hidrokarbonlar ise bir ya da daha çok bağ içeririler. Alifatik ve alisiklik bileşikler de kendi içlerinde doymuş ve doymamış olarak iki gruba ayrılmaktadır. Doymuş alifatik hidrokarbonlara alkanlar ya da parafinlerde denilebilmektedir. Aromatik hidrokarbonlar bir veya daha çok benzen halkası ihtiva ederler. Aromatik hidrokarbonlar ise C-C ve C=C bağları biçiminde altı köşeli karbon halkası oluştururlar. Benzen ve türevleri, toluen, ksilen, naftalin birer aromatik hidrokarbondur. Doymuş hidrokarbon, mümkün olan en çok hidrojeni ihtiva eden hidrokarbonlardır.

Doymamış hidrokarbonlarda ise karbonlar birbirlerine çift veya üçlü bağ ile bağlanmışlardır. Alifatik hidrokarbonlar, hidrojen atomlarının bağlı olduğu düz veya dallanmış karbon zincirlerinden meydana gelmiştir. Alifatik hidrokarbonlar açık zincirlerle birbirine bağlanmış karbonları içerir. Alkan, parafin ve metalle başlayan seri, alkan ya da etilen serisi, aklin ya da asetilen serisi alifatik hidrokarbonlardır. Alisiklik hidrokarbonlarda karbon atomları üç ya da daha çok karbon atomundan oluşan bir halka oluşturacak biçimde birleşirler. Siklopropan, sikloheksan ve terpen tipik alisiklik hidrokarbon örnekleridir.

Bazı hidrokarbonlar tabiatta bulunur. Bunlar yer gazı, petrol, terpenler ve tabii kauçuktur. Bir kısmı da suni yollarla elde edilmektedir. Suni yolla elde edilen hidrokarbonların bir kısmı maden kömürünün damıtılmasıyla ele edilmekte diğer bir kısmı ise kalsiyum karbür ve benzeri metal karbürlerin suyla birleşmesinden oluşmaktadır. Hidrokarbonların büyük bir çoğunluğu petrol ya da kömür katranından üretilmektedir. Hidrokarbonlar kimya sektörünün birçok alanında kullanılmaktadır. Hidrokarbonların birçok çeşidi endüstri sektörü içinde çok önemlidir. Metan hidrokarbonu tabii gazların temel maddesidir.

Bir hidrokarbon türevi olan metan gazı, günümüzde bütün dünya da çıkartılan hemen hemen tüm yeraltı doğal gazlarının içinde bulunan ve bu kaynakların temel bileşenini oluşturan doğal bir maddedir. Metan gazı kimyasal olarak CH4 şeklinde ifade edilen ve oldukça yanıcı özelliğe sahip olan bir gazdır. Benzin hidrokarbonlar karışımı olduğu gibi benzen, naftalin ve asetilen de birer hidrokarbon’dur. Hidrokarbonlar pratik açıdan da çok önemlidir. Çünkü organik bileşiklerin birçok sınıfının sistematik olarak adlandırılması, hidrokarbonların adlandırılması esasına dayanmaktadır.

Karboksilik asitler, aldehitler, esterler, alkoller birer hidrokarbon türevidir. Hidrokarbonların yakın ürünü olan doğal gaz, gazolin, fuel oil çok önemli enerji kaynaklarındandır. Seçilmiş hidrokarbonların polimerizasyonuyla; polietilen, polipropilen, polistiren, sentetik, lastik ve reçine gibi maddeler elde edilir.

Diğer Hidrokarbonlar

• Dizel benzin
• Dizel benzin egsoz gazları
• LPG · Makine yağı
• Atık petrol yağları
• Polisiklik aromatik hk
• Polinükleer aromatikler
• Basınçlı boyalar
• Termoplastik yol boyaları

Tiner

Sellülozik tiner: aseton- toluen-ksilen-keton-glikol · Akrilik tiner: oto boyalarında kullanılır · Sentetik tiner (white spirit): %30 aromatik+ %70 alifatik hk · Rapid tiner: çok hızlı kuruyan Metal aksam üzerine yapılan boyalarda kullanılır Toluen içerir · Duvar boyalarında sentetik, ahşap boyalarda ise sellülozik tiner kullanılır Petrol doğada bulunan kompleks bir hidrokarbon karişimidirDoğal gaz ve petrol birlikte hidrokarbon adi ile de bilinir Hidrokarbon kati, sivi ya da plastik halde bulunabilir Sivi hidrokarbona ham petrol denir Plastik hidrokarbon asfalt ve ilişkili maddeleri içerir.

Petrol

bir hidrokarbon bileşimidir Petrol açısından en önemli hidrokarbonlar Parafin veya metan serisi (CnH2n+2) Olefin (Naften) serisi serisi (CnH2n) Aromat (CnH2n-6) serisi (Aromatikler) Asetilen serisi (CnH2n-2). Parafin Serisi (CnH2n+2) Bütün hidrokarbon atomları birbirleri ile tek bağlarla bağlanmışlardır Hidrojen atomları doymuş olduğundan parafin serisine doymuş hidrokarbon grubu da denilir 5 Karbona kadar olanlar doğal gaz 5-17 Karbonlu olanlar sıvı (benzin, gazyağı, mazot) 17-22 Karbonlu olanlar yarı katı (makina yağları, jölemsi petrol ürünleri) 23 ve daha fazla Karbonlu olanlar katıdır (parafin, asfalt, zift).

Alefin (Naften) serisi

(CnH2n) Parafinlere göre iki hidrojen atomu eklenir. Bu nedenle herhangi iki Karbon atomu birbirlerine çift bağla bağlanmışlardır Hidrojen eksikliği ve çift bağı bulunduğu için doymamış hidrokarbon grubuna dahildirler Doymamış oldukları için kolayca kimyasal reaksiyonlara girerler, bu nedenle de petrol içerisinde seyrek bulunurlar.

Aromatlar serisi

(CnH2n-6) Doymamış hidrokarbon grubuna dahildir Çok ağır kokuları vardır Bazen renksiz ve uçucu sıvı halinde bulunurlar.

Asetilen serisi (C2H2n-2)

Doymamış hidrokarbon grubuna dahildir Doğada az bulunurlar Petrol içerisinde sadece yüksek karbonlu olanları bulunur

Sabun

Bir sabun molekülü uzun bir hidrokarbon kısmı ve bir iyonik uç taşır Molekülün hidrokarbon kısmı hidrofobik olup, polar olmayan maddelerde çözülür. Oysa iyonik uç hidrofiliktir ve suda çözünür Sabun molekülü hidrokarbon zinciri nedeniyle suda tam olarak çözünmez, ama miseller oluşturarak suda kolayca suspense olur misel 5-150 sabun molekülünün hidrokarbon kısmının biraraya geldiği, iyonik ucun suya yöneldiği kümelerdir. Sabunun önemi yağımsı kirleri emülsiyon haline getirip, uzaklaştırmasından ileri gelir.

Bunu şu iki özelliği sayesinde yapar. Hidrokarbon zinciri polar olmayan yağ damlacıklarında çözünür. Aniyonik uç ise suda çözünerek yağ damlacıklarının birleşmesini önler ve yıkanan nesneden misellerle birlikte su yardımıyla uzaklaşır. Ayrıca sabunlar yüzey aktif maddelerdir. Çünkü bunlar suyun yüzey gerilimini düşürürler. Herhangi bir yüzey aktif maddenin molekülü bir hidrofobik uç (bir yada daha fazla hidrokarbon zinciri) ve bir hidrofilik uç, çoğu kez iyonik, ama her zaman değil) taşır. Yüzey aktif maddenin olabilmesi için molekülün hidrokarbon kısmı 12 yada daha fazla karbon taşımalıdır.

Deterjan

Deterjan aktif maddesi olarak ise petrolden elde edilen çeşitli türevler kullanılır.

Sentetik deterjan

Hidrokarbon sülfat esaslıdır. Çokmaksatlı deterjanlar olup ağır, orta ve hafif köpük üretiminde kullanılırlar. Yangın söndürme işlemlerinde itfaiyeciler tarafından kullanılır.

Nafta

Nafta ham petrolün atmosferik koşullarda damıtılması sırasında elde edilen (30-170°C ) renksiz, uçucu ve yanıcı sıvı hidrokarbon karışımlarına verilen bir addır. Nafta yaygın olarak solvent (çözücü) ve diğer maddelerin üretildiği bir ara ürün olarak kullanılır. Teknik açıdan arabalarımızda kullandığımız benzin ve kerosen nafta gurubu karışımlar arasında yer alır.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.