Azo boyar madde Nedir? Azo boyar madde Ne demek? – Bilgi Anahtari

Azo boyar madde nedir?

Azo boyar maddeler, molekül yapılarında azo grubu (-N=N-) bulunan, bireşim yoluyla üretil­miş (sentetik) organik boyar maddeler sınıfıdır.

Azo boyar terimi altında tanımlanan maddeler, tekstil boyalarında bulunur. Bu maddelerden bazıları “arilamin” içerir ve arilaminin kanserojen etkisi vardır.

Azo boyar maddeler, tekstilde kullanılan boyanın ürüne tam oturmasını sağlamaktadır. Bununla birlikte içerisinde birçok arilamin madde bulunmaktadır ve bunlardan 24 tanesi kansorejen özelliği taşıması sebebi ile Avrupa Birliği’nin yasakları içerisine alınmıştır.

Bu 24 maddenin her birinin 1gr ürün üzerindeki maximum değerinin 30ppm‘i aşmaması gerekmektedir. Bu değerlerin tespiti Tekstil labaratuarlarında yapılan testlerle belirlenir ve belgelenir. Türkiye’de 30 ppm altındaki azo boyar içeren ürünlerin ithalatının serbest!

Ancak yapılan testlerde ithal edilen tekstil ürünlerinin yüzde 3’üne yakınında kanserojen etkili ‘azo boyar’ (renklendirici) madde, sınırların üstünde çıktığı belirtiliyor. Üstelik bu sınırın 300 katı oranında! Örneğin ipek kumaşta 8600 ppm azo boyar maddeye rastlanılan bir test sonucunda uzmanlar: “Dokunmak bile sakıncalı” dedi.

azo boyar madde

Sanayide kullanılan boyar maddelerin kimyasal özelliklerine bağlı olarak en iyi sonuç verdiği elyafın cinsine ve uygulama yöntemine göre çeşitli gruplara ayrılır.

Pamuğun azo boyalarıyla boyanmasında uygulanan en eski yöntem, birbirleriyle tepkimeye girerek, boyarmaddenin elyafın içinde ya da yüzeyinde tutunmasını sağlaya­cak olan iki kimyasal bileşenli çözeltinin art arda birkaç kez elyafa uygulanmasına daya­nır.

Geliştirilmiş boyalar denen bu grubun en iyi bilinen üyesi, 1880’lerde piyasaya sürülmüş olan primulin kırmızısıdır. Sübstantif boyalar adıyla bilinen azo boya­ları, uygulaması en kolay olan gruptur. Bu boyaların bileşiminde, suda çözünmelerini sağlayan kimyasal gruplar bulunduğu için, çözelti içindeki boyarmaddeyi pamuk ko­layca emebilir.

1884’te bulunan Kongo kır­mızısı sübstantif boyaların ilk örneğidir; bir zamanlar çok kullanılan bu boya sonradan yerini, asitlerden etkilenmeyen ve kolay solmayan başka boyalara bırakmıştır. Asit azo boyaları özellikle yün ve ipekte çok iyi sonuç verir ve temel olarak sübstan­tif boyalar gibi uygulanır.

1884’te bulunan ve bugün bile yaygın olarak kullanılan tartrazin sarı renkte bir asit azo boyasıdır. Öbür azo boyaları, metal iyonlarını bağla­yan kimyasal gruplar içerir. Bu boyalarla kullanılan çeşitli metal tuzları arasında en yaygını krom ve bakır tuzlandır; çoğu kez metal iyonu da lifle birleşerek boyanın yıkanmaya karşı dayanıklılığını (sabitliğini) arttırır.

Ancak, metal tuzlarının varlığı ba­zen rengin tonunu büyük ölçüde değiştirir. Antrakinon tekne boyaları ile dağılımlı boyalardan bazıları da azo bileşikleridir. Dağılımlı boyalar suda çözünmez, ama sabunlu suda asıltı oluşturabilir. Asıltı ha­lindeki boyarmadde de selüloz asetat lifleri­nin yüzeyinde tutunabilir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir